fbpx
Inne

Witamina D – suplementacja

Witaminy są związkami organicznymi, które nie budują komórek, nie dostarczają energii, ale biorą udział w wielu procesach metabolicznych zachodzących w organizmie. Dzisiaj skupimy się na zagadnieniu: „Witamina D i jej suplementacja”.

Witaminą D nazywamy zarówno cholekalcyferol (witaminę D3), jak i ergokalcyferol (witaminę D2). Obie te formy są nieaktywne. Aktywność biologiczną uzyskują dopiero w wyniku przekształceń metabolicznych zachodzących w naszym organizmie. W wyniku tych przekształceń powstaje 25(OH)D (którego stężenie określa poziom witaminy D w naszym organizmie), a następnie dopiero biologicznie czynna forma tej witaminy czyli 1,25(OH)2D (kalcytriol). Ważnymi cechami witaminy D, o których dobrze wiedzieć jest jej odporność na podwyższone temperatury i rozpuszczalność w tłuszczach. Ta druga cecha sprawia, że łatwiej wchłania się w towarzystwie tłuszczu i magazynowana jest w tkance tłuszczowej.

Co jeszcze warto o niej wiedzieć? Witamina ta bierze udział w bardzo wielu procesach zachodzących w naszym organizmie. Jest niezastąpiona dla naszego prawidłowego funkcjonowania. Natomiast ze względu na klimat w naszym kraju, u bardzo wielu osób wykryto jej niedobory wynikające z ograniczonej syntezy skórnej. Co to spowodowało? Że obecnie bardzo modne jest suplementowanie witaminy D w bardzo dużych dawkach. Tak, celowo użyłam słowa „mode”, bowiem w tym wypadku to już naprawdę moda. Nie chodzi mi o to, że nie powinno się jej w ogóle suplementować albo, że jej duże dawki są złe dla każdego. Chodzi o to, że witaminę D da się przedawkować. To jest jedna z tych witamin, które świetnie rozpuszczają się w tłuszczach i dlatego magazynują się w naszym organizmie. Pamiętacie jak pisałam, że witamina A w dużych dawkach może uszkadzać wątrobę? Witamina D również. Znane są przypadki osób, które suplementując tą witaminę w naprawdę dużych ilościach, trafiły do szpitala w stanie zagrażającym życiu. Nie chcę tutaj nikogo straszyć. Natomiast zachęcam do rozsądnej suplementacji. Co to znaczy rozsądnej?

Rozsądne stosowanie witaminy D

Tutaj z pomocą przychodzi nam Polski Związek Ekspertów ds. suplementów diety i Europejskie Towarzystwo Witaminy D. Europejskie Towarzystwo Witaminy D przygotowało rekomendacje dotyczące suplementacji i leczenia witaminą D uaktualnione w 2018 r. Z kolei Zespół ds. Suplementów Diety przygotował uchwałę w maju 2019 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej maksymalnej dawki witaminy D w zalecanej dziennej porcji w suplementach diety. Z obu tych dokumentów dowiadujemy się jak suplementować witaminę D i w jaki sposób robić to bezpiecznie. Najważniejsze jest to, że eksperci skupili się w nich nie tylko na niedoborach tej witaminy, ale również możliwości jej przedawkowania. Podkreślają więc bardzo mocno, żeby zawsze przed rozpoczęciem suplementacji witaminy D zbadać najpierw jej poziom i następnie skonsultować wyniki z lekarzem.

Rola witaminy D w organizmie:

  • uczestniczy w regulacji odporności (abyśmy się jednak dobrze zrozumieli – jeśli uważasz, że masz słabą odporność i chcesz ją wzmocnić to Witamina D nie jest „lekiem na odporność”)
  • bierze udział w pracy układu nerwowego, hormonalnego i mięśniowego
  • zapobiega powstawaniu krzywicy u dzieci
  • zapobiega osteoporozie u osób dorosłych

Właściwości:

  • picie alkoholu utrudnia przyswajanie witaminy D, dlatego osoby, które cierpią na jej niedobór powinny ograniczyć jego spożywanie,
  • do jej wchłaniania potrzebny jest tłuszcz, dlatego dobrze jest spożywać witaminę D w towarzystwie tłuszczy.

Niedobór:

W związku z położeniem geograficznym Polski synteza skórna, która zaspokajałaby zapotrzebowanie organizmu na witaminę D możliwa jest od maja do sierpnia i to też tylko przez osoby, które w godzinach około 10-15 będą przebywać około 15 minut na słońcu.

Niedobór witamy D u niemowląt i dzieci powoduje krzywicę. Natomiast osoby dorosłe (szczególnie powinny uważać kobiety w ciąży i karmiące) przez brak witaminy D mogą być narażone na odwapnienie i rozmiękczenie kości. Osoby starsze – na osteoporozę. W przypadku małej ilości witaminy D organizm ma problem z wchłanianiem wapnia.

Niedobór witaminy D wpływa także niekorzystnie na nasz układ odpornościowy.

Oprócz tego, co ciekawe liczne badania pokazują, że istnieje związek między niskim poziomem 25(OH)D, a zwiększonym ryzykiem nowotworów, chorób immunologicznych, chorób cywilizacyjnych, zaburzeń psychiatrycznych i chorób neurodegeneracyjnych. Świadczy to wyraźnie o wielokierunkowym działaniu witaminy D na nasz organizm i jej wpływie nie tylko na naszą odporność i mineralizację kości. Widzimy więc jak ważne jest dbanie o to, aby nie dopuścić do niedoboru tej witaminy. Co jednak z jej nadmiarem?

Przedawkowanie:

Prowadzi do zatrucia organizmu. Niestety przejawia się to mało specyficznymi objawami, które są charakterystyczne nie tylko dla tego przypadku. Są to: złe samopoczucie, brak apetytu, bóle brzucha oraz głowy. We krwi można wtedy zauważyć zwiększone stężenie wapnia, a w moczu duże ilości wapnia i fosforu. Tak się dzieje w przypadku wyraźnego przedawkowania witaminy D. A co z osobami, które mają stężenie 25(OH)D w normie i suplementują dopuszczalne dawki witaminy D w suplementach czyli 2000 IU /dobę? Co ciekawe ostatnie badania sugerują, że nawet taka suplementacja u osób z poziomem witaminy D w normie może powodować zwiększenie umieralności w tym również z powodu nowotworów.

Witamina D a ciąża:

Nie podlega żadnej dyskusji, że kobiety planujące ciążę powinny utrzymywać stałą podaż witaminy D, najlepiej pod kontrolą jej poziomu we krwi. Wiedząc jaki jest jej poziom we krwi należy utrzymywać go w „widełkach”. Podobnie kobiety w ciąży i podczas laktacji. Jeśli nie jest możliwe badanie poziomu witaminy D we krwi zaleca się kobietom będącym w ciąży oraz karmiącym przyjmowanie witaminy D w w dawce 2000 IU dziennie przez cały okres ciąży i laktacji.

Dlaczego pobieranie witaminy D jest zalecane w ciąży? Istnieją badania wskazujące, że niedobór witaminy D u matki przekłada się na niedobór u dziecka. Ponadto stwierdzono również związek pomiędzy zaopatrzeniem w witaminę D u ciężarnych a masą urodzeniową i długością dziecka.

Badanie:

Badanie stężenia witaminy D, a dokładniej 25(OH)D, który jest najlepszym wyznacznikiem jej stężenia, wykonuje się z krwi żylnej. Do wykonania badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać oraz nie trzeba być na czczo. Orientacyjna cena badania to około 80 zł. Ale w miesiącach jesienno-zimowych można spotkać się z promocjami w punktach pobrań na badania poziomu witaminy D.

Jak interpretować wyniki badania?

  • Niedobór ciężki występuje gdy stężenie 25(OH)D wynosi: 0-10 ng/ml.
  • Niedobór znaczny występuje gdy stężenie 25(OH)D wynosi: 10-20 ng/ml.
  • Stężenie suboptymalne 25(OH)D wynosi: 20-30 ng/ml (50-75 nmol/l)
  • Stężenie optymalne czyli stężenie zapewniające plejotropowe działanie witaminy D wynosi: 30-50 ng/ml (75-125 nmol/l)
  • Stężenie wysokie 50-100 ng/ml
  • Stężenie toksyczne to stężenie powyżej 100 ng/ml (250 nmol/l)

Zapotrzebowanie:

Uzależnione jest między innymi od wieku, od ilości wapnia i fosforu w diecie. Według wytycznych Zespołu ds. Suplementów Diety maksymalna dawka dzienna zalecana w suplementach diety wynosi 2000 IU. Przed rozpoczęciem suplementacji wskazane jest wykonanie badania poziomu witaminy we krwi.

Trzeba wiedzieć, że zapotrzebowanie na witaminę D zależy od wieku, diety, stopnia nasłonecznienia, masy ciała, itp. jak widzisz jest to dość indywidualna kwestia. Wiadomo np., że osoby z większą masą ciała i starsze potrzebują większych dawek witamy D. Ogólne zalecenia odnośnie suplementacji tej witaminy dla populacji ogólnej przedstawiono w poniższej tabeli. Jednak pamiętajcie, że aktualne zalecenia sugerują, aby przed jakąkolwiek suplementacją zbadać poziom witaminy D w organizmie.

Ogólne zalecenia suplementacji witaminy D
  • noworodki donoszone i niemowlęta 0-6 miesięcy – 400 IU/dobę, 6-12 miesięcy 400-600 IU/dobę
  • dzieci (1-10 lat) – 600-1000 IU/dobę
  • młodzież (11-18 lat) – 800-2000 IU/dobę
  • dorośli (19-75 lat) – 800-2000 IU/dobę
  • seniorzy powyżej 75 roku życia ze względu na zmniejszoną syntezę skórną oraz obniżone wchłanianie z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D powinni suplementować ją przez cały rok w dawce 2000 IU/dobę.

Witamina D – pozyskiwanie:

Witaminę D możemy pozyskiwać poprzez ekspozycję na słońce (w odpowiednich warunkach, nie dotyczy to solarium), spożywanie pokarmów zawierających witaminę D oraz suplementację tej witaminy. W pokarmie występuje ona w: tranie, tłustych rybach morskich, takich jak np. śledź oraz w żółtkach jaj, czy maśle.

Witamina D w postaci leku czy suplementu?

Na rynku dostępne są zarówno leki na receptę, leki bez recepty oraz suplementy diety zawierające witaminę D różniące się dawką, postacią i obecnością substancji pomocniczych. Dostępne są krople, tabletki, kapsułki. Wybór przeogromny. Jak się w tym nie pogubić? Pamiętaj, jeśli musisz wybrać preparat z witaminą D, to w pierwszej kolejności sięgnij po lek, a nie suplement diety.

Podsumowanie:

  1. Pamiętaj nie każdy musi suplementować witaminę D. Przed ustaleniem w jakiej ilości i czy w ogóle to robić zmierz najpierw jej poziom we krwi.
  2. Nie daj się zwariować. Jeśli wyniki mieszczą się w normie nie musisz kupować żadnych suplementów ani leków. Zarówno niedobór jak i nadmiar jest szkodliwy. Jeśli wyniki badań mieszczą się w normach nie psuj tego. Pamiętaj, że potrzeba suplementacji jest sprawą indywidualną.
  3. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości skonsultuj wynik badania z lekarzem.

Bibliografia:

  1. Żywienie człowieka i analiza żywności wybrane zagadnienia, pod red. naukową Haliną Grajetą, Wrocław 2018 r.
  2. Medycyna stylu życia, pod red. naukową Daniela Śliża oraz Artura Mamcarza, PZWL, Warszawa 2019 r.
  3. Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Helena Ciborowska, Anna Rudnicka, PZWL, Warszawa 2019
  4. Uchwała Zespołu ds. Suplementów diety w sprawie witaminy D
  5. Zasady suplementacji i leczenia witaminą D- nowelizacja 2018 r.
  6. J. Misiorowska, W. Misiorowski, „Rola witaminy D w ciąży”

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o